Καλύπτουν το… χαμένο έδαφος

Τα τελευταία χρόνια τα φυτεμένα δώματα ή αλλιώς φυτεμένες ταράτσες ή πράσινες στέγες, βρίσκουν αυξανόμενη εφαρμογή και στην Νοτιοανατολική Ευρώπη και κατ επέκταση και στη χώρα μας. Στην Κρήτη η εμφάνιση τους δεν είναι ακόμη ιδιαίτερα αισθητή σε ποσότητα, με τις συνθήκες παρόλαυτά να ευνοούν ιδιαίτερα την κατασκευή τους. Τα φυτεμένα δώματα, πρωτοεμφανίστηκαν στην αρχαιότητα (π.χ. κρεμαστοί κόποι της Βαβυλώνας), ενώ στον εικοστό αιώνα η Νέα Υόρκη, η Γερμανία και η Γαλλία, αποτέλεσαν τους «γονείς» και πολλών εντυπωσιακών έργων (π.χ. κέντρο Rockefeller , μουσείο Quai Branly) , με αιχμή την τεχνολογία των πράσινων στεγών.

Καν΄το «πράσινο» …

Κάτι παραπάνω από κίνημα της εποχής, κάτι σαν ιστορική υποχρέωση της γενιάς που διαχειρίζεται το μέλλον του πλανήτη, η τάση να ενσωματωθούν βιώσιμες και ενεργειακά αποδοτικές πολιτικές στη νομοθεσία των κρατών, γίνεται ολοένα και πιο έντονη. Η Ελλάδα, μέσω των υπουργείων Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, γίνεται κοινωνός αυτού του αιτήματος και σταδιακά λαμβάνει μέτρα, με σκοπό την ενεργειακή αναβάθμιση του υπάρχοντος κτηριακού δυναμικού της χώρας και την κατασκευή νέων, φιλικότερων προς το περιβάλλον κτηρίων. 

Από τα μέσα του τρέχοντος μήνα, καμιά μεταβίβαση ή ενοικίαση κατοικίας δε θα είναι εφικτή, αν πρώτα το εν λόγω κτίσμα, δεν έχει πιστοποιηθεί ενεργειακά από εγκεκριμένους επιθεωρητές, ενώ άμεσα το πρόγραμμα «εξοικονομώ κατ οίκον» θα τεθεί σε πραγματική εφαρμογή, προκειμένου να επιδοτήσει το κράτος όσους επιθυμούν και πληρούν τα κριτήρια, προκειμένου την βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης της υφιστάμενης κατοικίας τους.

Γενικότερα, πάντως, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης ενός κτηρίου, εκπεφρασμένη μέσω του περιορισμού κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας, μπορεί να θεωρηθεί ότι πραγματοποιείται μέσω της αλληλουχίας των σταδίων της καταγραφής της υπάρχουσας κατάστασης (ενεργειακή επιθεώρηση) και από αυτό της αντικατάστασης ή επιδιόρθωσης των δομικών στοιχείων της κατασκευής που αποτελούν αίτιο ενεργειακής σπατάλης.

Η ενεργειακή επιθεώρηση ενός κτηρίου, μέσω της κατάταξής του σε προκαθορισμένες κατηγορίες και την έκδοση πιστοποιητικού ενεργειακής απόδοσης, ελέγχει τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας ενός κτηρίου και υποδεικνύει τις αναγκαίες επεμβάσεις κατά προτεραιότητα, οι οποίες θα αναβαθμίσουν ενεργειακά το κτήριο. Ο τρόπος ψύξης/ θέρμανσης, η ύπαρξη (ή μη) και το είδος της θέρμο μόνωσης του κτηριακού κελύφους και ο τρόπος με τον οποίο απομονώνεται μέσω των ανοιγμάτων το εσωτερικό τμήμα κάθε δομής, από τις ευμετάβλητες εξωτερικές συνθήκες, αποτελούν τα κύρια σημεία παρατήρησης ενός ενεργειακού επιθεωρητή. Επιπλέον της παρατήρησης, η χρήση καινοτόμων τεχνολογιών μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια των μηχανικών προκειμένου να εντοπίσουν σημεία θερμικών απωλειών. Μέσω θερμογραφικών καμερών, υπέρυθρων και ψηφιακών θερμομέτρων ή και συστημάτων door blower, μπορούν οι μηχανικοί να  διαπιστώνουν άμεσα την κατάσταση της μόνωσης του κελύφους, της μόνωση δώματος, την απόδοση λέβητα, την διαρροή αέρα από κουφώματα και θερμογέφυρες που πιθανόν υπάρχουν αλλά και να εντοπίσουν «υγρασίες» ή διαρροές υδάτων από σωληνώσεις ή άλλα δίκτυα.

Μετά την καταγραφή των στοιχείων ενός κτηρίου, η «ενεργειακή ανάλυση» των δεδομένων που έχουν συλεχθεί, είναι αυτή που θα υποδείξει την πιο αποδοτική μέθοδο επεμβάσεων.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, μπορεί κάποιος να θεωρήσει, ότι εκτός από εξειδικευμένες επεμβάσεις (π.χ. εγκατάσταση συστήματος θέρμανσης/ ψύξης μέσω γεωθερμίας), οι κύριες συνιστώσες βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης ενός κτηρίου, είναι η προσθήκη ή αντικατάσταση της θερμομόνωσης των εξωτερικών δομικών στοιχείων με ολοκληρωμένα συστήματα θερμικής απομόνωσης όπως το Kelyfoς ή αυτό της Baumit, η αντικατάσταση κουφωμάτων με άλλα θερμοδιακοπτόμενα με υαλοπίνακες low-e και η χρήση συσκευών με βάση λειτουργίας τις ανανεώσιμες πηγές ενεργειας (π.χ. ηλικιακοί θερμοσίφωνες) για την κάλυψη των αναγκών ενός κτηρίου. 

Τέλος στην Κρήτη, συστήματα εξωτερικής σκίασης (κατάλληλης διάταξης) και φυτεμένα δώματα, εκτός από μοντέρνα αρχιτεκτονικά στοιχεία, μπορούν να αποδειχθούν και ιδιαίτερα αποδοτικά, καθώς κατά την μακρά θερινή περίοδο με έντονη ηλιοφάνεια, μπορούν να μειώσουν έως και στο μισό τις ανάγκες μιας κατοικίας σε ψυκτικά φορτία (κλιματισμός).

Μέσω της ορθότροπης ενεργειακής αναβάθμισης του κτηριακού δυναμικού της χώρας τα ποσά της ενέργειας ,που η παραγωγή της βασίζεται σε εξαντλήσιμες πρώτες ύλες, μπορούν να μειωθούν σημαντικά, δεδομένου ότι ο τομέας των κατασκευών αποτελεί μαζί με τη βιομηχανία, τους πιο ενεργοβόρους τομείς της σύγχρονης δραστηριότητας. Ταυτόχρονα, όμως, δεν πρέπει να αγνοούμε, ιδιαίτερα εν μέσω οικονομικής κρίσης, και τα σημαντικά οικονομικά οφέλη για τους ιδιοκτήτες μη αποδοτικών κτηρίων μετά την αναβάθμιση τους, ακόμη και αν δε γίνει με επιδότηση του κράτους («προγραμμα εξοικονομώ κατ’ οίκον»).

*Η ομάδα μηχανικών d – engineering (τηλ. 6972076026) , διαθέτει την τεχνογνωσία, και αναλαμβλανει όλα τα στάδια ενεργειακής επιθεώρησης και αναβάθμισης κατοικιών αλλά και τις διαδικασίες ένταξης σε τρέχοντα προγράμματα επιδότησης.

Τεχνικές βιοκλιματικού σχεδιασμού κτιρίων

Ο τομέας των κτιριακών κατασκευών αποτελεί έναν από τους πιο ενεργοβόρους τομείς της σύγχρονης αναπτυξιακής δραστηριότητας. Μεγάλα ποσά ενέργειας αλλά και φυσικών πόρων καταναλώνονται, τόσο κατά την διαδικασία της κατασκευής ενός κτιρίου όσο και κατά τη λειτουργία του.

Ο βιοκλιματικός σχεδιασμός κτιρίων, ξεπερνώντας τα όρια εφήμερης αρχιτεκτονικής μόδας, έχει σαν στόχο την εξασφάλιση των απαραίτητων εσωκλιματικών συνθηκών (θερμική και οπτική άνεση, ποιότητα αέρα), με την ελάχιστη δυνατή κατανάλωση ενέργειας, αξιοποιώντας τόσο το μικροκλίμα κάθε περιοχής, όσο και τις διαθέσιμες περιβαλλοντικές πηγές (ήλιο, αέρα, έδαφος).

Η βιοκλιματική μηχανική, ως ολοκληρωμένο σύστημα σχεδιασμού και κατασκευής κτιρίων, αναπτύσσεται μέσω τεχνικών θερμικής προστασίας του κελύφους, μέσω παθητικών ηλιακών συστημάτων, με τη χρήση τεχνικών και συστημάτων φυσικού δροσισμού και αερισμού αλλά και ορισμένων τεχνικών ορθολογικής χρήσης ενέργειας ( θερμικές ζώνες, αποθήκευση ενέργειας στα δομικά στοιχεία του κτιρίου).

Η θερμική προστασία του κελύφους, απαραίτητη προϋπόθεση για τη σωστή θερμική συμπεριφορά του κτιρίου, επιτυγχάνεται μέσω της κατάλληλης θερμομόνωσης.

Τα συνήθη θερμομονωτικά υλικά (πολυστερίνη), εμποδίζουν την ανταλλαγή θερμοκρασίας του κτιριακού σκελετού με το περιβάλλον, περιορίζοντας με αυτό τον τρόπο τις θερμικές απώλειες. Η θερμική «απομόνωση» όμως των κτιρίων, επιτυγχάνεται και μέσω του περιορισμού θερμικών απωλειών από τα ανοίγματα. Η χρήση διπλών ή και τριπλών υαλοπινάκων με διάκενα, αλλά και ειδικές κατηγορίες τέτοιων συστημάτων (ανακλαστικοί, απορροφητικοί, έγχρωμοι ή και θερμομονωτικοί υαλοπίνακες) αποβλέπουν προς αυτή την κατεύθυνση. Τέλος, τα φυτεμένα δώματα, η χρήση διπλών κελυφών για τον αερισμό των κτιρίων, η κατάλληλη επιλογή τύπου και θέσης σκιάστρων, αλλά και ειδικά ανακλαστικά επιχρίσματα (σοβάδες), αποτελούν πιο εξειδικευμένες αλλά εξίσου αποτελεσματικές λύσεις, για τη μείωση της αιτούμενης ενέργειας για ψύξη – θέρμανση.

Τα παθητικά ηλιακά συστήματα θέρμανσης, βασική τεχνική της βιοκλιματικής μηχανικής, έχουν ως κύριο στόχο τη συλλογή και αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας, προς θέρμανση του κτιρίου.

Το πιο συνηθισμένο παθητικό ηλιακό σύστημα, (σύστημα άμεσου κέρδους) βασίζεται στην αξιοποίηση των παραθύρων κατάλληλου προσανατολισμού. Υπάρχουν επίσης και παθητικά ηλιακά συστήματα έμμεσου κέρδους (ηλιακοί κήποι, ηλιακοί χώροι-θερμοκήπια, ηλιακά αίθρια) και απομονωμένου κέρδους (ηλιακά πανέλα) με σκοπό τη φυσική θέρμανση των κτιρίων.

Ο νότιος προσανατολισμός ( +/- 30 μοίρες από τον απόλυτο νότο) αποτελεί τη μόνη προϋπόθεση για την καλή λειτουργία, κατά τη χειμερινή περίοδο, όλων των παθητικών ηλιακών συστημάτων, ενώ τους καλοκαιρινούς μήνες, καλό είναι, να συνδυάζονται με συστήματα ηλιοπροστασίας (περσίδες, οριζόντια σκίαστρα) και δυνατότητα αερισμού.

Τέλος, κατά τη θερινή περίοδο, η αξιοποίηση συστημάτων φυσικού δροσισμού – αερισμού, μπορούν να οδηγήσουν στο σημαντικό περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης των κλιματιστικών σωμάτων, αλλά και στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα μέσα στα κτίρια.

Η χρήση φυλλοβόλων δέντρων (σκιάζουν το καλοκαίρι, επιτρέπουν τον ηλιασμό το χειμώνα), οριζόντιων σκιάστρων στη νότια πλευρά και κατακόρυφων - ανοιγόμενων στην ανατολική και δυτική πλευρά ενός κτιρίου, μπορούν να περιορίσουν τη διείσδυση του ήλιου στο εσωτερικό των κτιρίων τους θερινούς μήνες. Ταυτόχρονα η επίτευξη συνεχούς ροής αέρα εντός των κτιρίων, οδηγεί στην απομάκρυνση της θερμότητας από το εσωτερικό τους αλλά και από τα δομικά στοιχεία προς το εξωτερικό περιβάλλον. Η επίτευξη της ζητούμενης ροής αέρα είναι εφικτή είτε μέσω οριζόντιας (διαμπερή ανοίγματα) είτε μέσω κατακόρυφης κίνησης (καμινάδες αερισμού). Οι παραπάνω μέθοδοι, συνδυασμένες με συστήματα υπεδάφιων αγωγών ανταλλαγής θερμότητας, λιμνών δροσισμού σε στέγες ή περιμετρικά των κτιρίων αλλά και υβριδικά συστήματα δροσισμού, μπορούν να οδηγήσουν σε εντυπωσιακά επίπεδα εξοικονόμησης ενέργειας.

Η βιοκλιματική μηχανική, μέσω των τεχνικών που χρησιμοποίει, αποτελεί την πιο ορθολογική αντιμετώπιση της δυναμικής σχέσης κτίριο – περιβάλλον – άτομο οδηγεί σε αποδοτικότερα ενεργειακά κτίρια, σε περιβαλλοντική αναβάθμιση και βελτίωση της υγιεινής του κλειστού περιβάλλοντος. Η εφαρμογή των τεχνικών της βιοκλιματικής μηχανικής αποτελεί το βασικό παράγοντα για την επίτευξη της αειφορίας στη δόμηση και συνεπώς υποχρέωση απέναντι στις επόμενες γενιές.