Κτηριο-λογώντας

Οι συζητήσεις με θέματα που στρέφονται γύρω από το «κτί(ή)ριο», εκτός από την ποικιλομορφία που τις διέκρινε ανέκαθεν, χαρακτηρίζονται και από μια ένταση που σε καμία περίπτωση δε συνάδει με την «ηρεμία» του κτηριακού όγκου. Κάθε προσέγγιση, αποτελεί και μια ξεχωριστή περιπέτεια στο να μπορέσει κανείς να συσχετίσει το κτήριο σαν κατασκευή με τη χρήση του αλλά και τη σχέση του με το χρόνο και τον τόπο ∙ με το ιστορικό αποτύπωμά του δηλαδή.

Μετα-σεισμικοί προβληματισμοί

Ο πρόσφατος, ιδιαίτερα καταστρεπτικός σεισμός στην Ιαπωνία, ήρθε για να επισημάνει στην παγκόσμια κοινότητα, κυρίως στις σεισμογενείς περιοχές, αλλά και με την ευρύτερη έννοια της καταστροφής και στις υπόλοιπες περιοχές που είναι εν δυνάμει εκτεθειμένες στον κίνδυνο απρόβλεπτα έντονων φαινομένων, την ανάγκη για πρόληψη (μέσω της κατάλληλης προετοιμασίας) και άμεση αντιμετώπιση (μέσω της άμεσης διαχείρισης) μιας καταστροφής.

Από τον ίδιο το σεισμό, που όπως θα αποδειχθεί, ακόμη και αν δεν ξεπέρναγε σε εδαφική επιτάχυνση, τουλάχιστον προσέγγιζε, αυτόν για τον οποίο σχεδιάζονται τα κτήρια στην Ιαπωνία, οι συνέπειες που προέκυψαν, δεν ήταν οι ανάλογες. Τα κτήρια των Ιαπώνων συμπεριφέρθηκαν εξαιρετικά, παρ’ όλη την ιδιαίτερα μεγάλη σε ένταση και χρονική διάρκεια σεισμική δόνηση, πιστοποιώντας την υψηλή ποιότητα των κανονισμών με βάση τους οποίους κατασκευάζονται αλλά και την υψηλή επιστημονική κατάρτιση των μηχανικών που τα κατασκεύασαν.

Ορθό-δομώντας στο Ρέθυμνο …

Η «ορθή» δόμηση, αποτελεί τη συνιστώσα της ασφαλούς, της  αρχιτεκτονικά εναρμονισμένης με τη δομική κληρονομιά ενός τόπου και της βιώσιμης περιβαλλοντικά, δόμησης. Είναι σαφές, λοιπόν, ότι το περιβάλλον μιας κατασκευής, αποτελεί καθοριστική παράμετρο για τον τρόπο που αυτή θα δομηθεί.

Η Κρήτη αποτελεί τόπο με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που στα πλαίσια του διαδραστικού χαρακτήρα περιβάλλον – κατοικία, δε θα μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστη τη μορφολογία και τον τρόπο λειτουργίας κάθε κτήριο-δομής στο νησί. Ιδιαίτερα γεωλογικά φαινόμενα, πλούσια πολιτιστική κληρονομιά και  ασυνήθιστες κλιματολογικές συνθήκες, συνθέτουν τα κυριότερα χαρακτηριστικά του τυπικού Κρητικού «οικοπέδου».

Γεωλογικά χαρακτηριστικά του υπεδάφους της περιοχής (ρήγματα), προκαλούν, συχνά, μικρές σεισμικές δονήσεις και σπανιότερα, αλλά με σημαντικές συνέπειες, δονήσεις, με υψηλές εδαφικές επιταχύνσεις, απειλώντας άμεσα τις κατασκευές και έμμεσα την δραστηριότητα του τόπου. Η ασφάλεια των κατασκευών μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οριζόμενη αυστηρά από τους νόμους της Μηχανικής, εκπεφρασμένων από τους ευρώ-κώδικες πλέον και τα εθνικά προσαρτήματα αυτών, περιγράφει δομές με «κανονικές» σε σχήμα κατόψεις, αποτρέπει το μελετητή από την αύξηση του όγκου ενός κτηρίου ανεβαίνοντας σε υψηλότερες στάθμες και πολλές φορές (σε ψηλά κτήρια) επιβάλει μικρά σε πλάτος ανοίγματα-κουφώματα, λόγω της απαίτησης για μεγάλου μήκους υποστυλώματα περιμετρικά του κτηρίου. Σημαντική, παρόλαυτα, είναι η επίδραση της απαίτησης, για ασφαλείς κατασκευές, σε περιπτώσεις αναπαλαιώσεων – ενισχύσεων υφιστάμενων κατασκευών, όπου συχνά οι επεμβάσεις, απαιτούν εξειδικευμένους χειρισμούς από τους μελετητές- κατασκευαστές. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η παράμετρος της «ασφάλειας των κατασκευών», θεμελιώδης παράμετρος της «ορθής» δόμησης, αποτελεί, τον κατ’ εξοχή περιοριστικό παράγοντα,  κατά την μελέτη των κατασκευών.

Η πλούσια αρχιτεκτονική κληρονομιά της πόλης, σύζευξη πολλών διαφορετικών πολιτισμικών στοιχείων, σε συνδυασμό με την ανάγκη διατήρησης του χαρακτήρα της πόλης, σχεδόν επιβάλει χαμηλά κτίσματα, περιορισμένου όγκου και μέσα σε ένα ευρύτερο πολεοδομικό χάρτη με καθορισμένες ήπιες χρήσεις γης. Εμπορικά κέντρα, πολυώροφα παραθαλάσσια κτίσματα ή και τουριστικά θέρετρα, σαφέστατα δεν είναι αρχιτεκτονικά στοιχεία που μπορούν να εναρμονιστούν με το χαρακτήρα της πόλης (ή και των πολιτών αν θεωρήσουμε και όχι καθ’ υπερβολή, ότι αυτά ταυτίζονται).

Τέλος, οι κλιματολογικές συνθήκες στο νησί, ήπιοι χειμώνες, θερμά και με μέτριους έως ισχυρούς ανέμους καλοκαίρια, αλλά και υψηλοί δείκτες ηλιοφάνειας  καθ όλη τη διάρκεια του έτους, αποτελούν ιδιαίτερα σημαντικό παράγοντα προκειμένου την επίτευξη «ορθής» δόμησης στην πόλη του Ρεθύμνου. Κτήρια προσανατολισμένα στην κάλυψη των αναγκών τους για ψύξη, περισσότερο, και λιγότερο για θέρμανση, αλλά και με κύριο στόχο την όσο το δυνατόν χρησιμοποίηση, των εκ προελεύσεως ανεξάντλητων πηγών ενέργειας (ήλιος, αέρας), που εν’ αφθονία «υπάρχουν» στο νησί, θα ήταν χρήσιμο να αποτελέσουν τους βασικούς άξονες για την δόμηση φιλικών προς το περιβάλλον κτηρίων. Ιδιαίτερη έμφαση σε αυτή τη παράμετρο, καλό είναι να δοθεί, σε ξενοδοχεία ή άλλους χώρους φιλοξενίας, όπου τους καλοκαιρινούς μήνες υποδέχονται πληθυσμό  πολλαπλάσιο του αθροίσματος των μόνιμων κατοίκων της πόλης.

Η «ορθή» δόμηση, όσο κι αν ηχεί αυστηρός και ενδεχομένως περιοριστικός όρος, μπορεί σαν κίνημα να αποτελέσει μια ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των σύγχρονων δομών, κυρίως σε περιοχές με πολυσχιδείς ιδιαιτερότητες όπως αυτή της Κρήτης και του Ρεθύμνου ιδιαίτερα.

Καν΄το «πράσινο» …

Κάτι παραπάνω από κίνημα της εποχής, κάτι σαν ιστορική υποχρέωση της γενιάς που διαχειρίζεται το μέλλον του πλανήτη, η τάση να ενσωματωθούν βιώσιμες και ενεργειακά αποδοτικές πολιτικές στη νομοθεσία των κρατών, γίνεται ολοένα και πιο έντονη. Η Ελλάδα, μέσω των υπουργείων Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, γίνεται κοινωνός αυτού του αιτήματος και σταδιακά λαμβάνει μέτρα, με σκοπό την ενεργειακή αναβάθμιση του υπάρχοντος κτηριακού δυναμικού της χώρας και την κατασκευή νέων, φιλικότερων προς το περιβάλλον κτηρίων. 

Από τα μέσα του τρέχοντος μήνα, καμιά μεταβίβαση ή ενοικίαση κατοικίας δε θα είναι εφικτή, αν πρώτα το εν λόγω κτίσμα, δεν έχει πιστοποιηθεί ενεργειακά από εγκεκριμένους επιθεωρητές, ενώ άμεσα το πρόγραμμα «εξοικονομώ κατ οίκον» θα τεθεί σε πραγματική εφαρμογή, προκειμένου να επιδοτήσει το κράτος όσους επιθυμούν και πληρούν τα κριτήρια, προκειμένου την βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης της υφιστάμενης κατοικίας τους.

Γενικότερα, πάντως, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης ενός κτηρίου, εκπεφρασμένη μέσω του περιορισμού κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας, μπορεί να θεωρηθεί ότι πραγματοποιείται μέσω της αλληλουχίας των σταδίων της καταγραφής της υπάρχουσας κατάστασης (ενεργειακή επιθεώρηση) και από αυτό της αντικατάστασης ή επιδιόρθωσης των δομικών στοιχείων της κατασκευής που αποτελούν αίτιο ενεργειακής σπατάλης.

Η ενεργειακή επιθεώρηση ενός κτηρίου, μέσω της κατάταξής του σε προκαθορισμένες κατηγορίες και την έκδοση πιστοποιητικού ενεργειακής απόδοσης, ελέγχει τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας ενός κτηρίου και υποδεικνύει τις αναγκαίες επεμβάσεις κατά προτεραιότητα, οι οποίες θα αναβαθμίσουν ενεργειακά το κτήριο. Ο τρόπος ψύξης/ θέρμανσης, η ύπαρξη (ή μη) και το είδος της θέρμο μόνωσης του κτηριακού κελύφους και ο τρόπος με τον οποίο απομονώνεται μέσω των ανοιγμάτων το εσωτερικό τμήμα κάθε δομής, από τις ευμετάβλητες εξωτερικές συνθήκες, αποτελούν τα κύρια σημεία παρατήρησης ενός ενεργειακού επιθεωρητή. Επιπλέον της παρατήρησης, η χρήση καινοτόμων τεχνολογιών μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια των μηχανικών προκειμένου να εντοπίσουν σημεία θερμικών απωλειών. Μέσω θερμογραφικών καμερών, υπέρυθρων και ψηφιακών θερμομέτρων ή και συστημάτων door blower, μπορούν οι μηχανικοί να  διαπιστώνουν άμεσα την κατάσταση της μόνωσης του κελύφους, της μόνωση δώματος, την απόδοση λέβητα, την διαρροή αέρα από κουφώματα και θερμογέφυρες που πιθανόν υπάρχουν αλλά και να εντοπίσουν «υγρασίες» ή διαρροές υδάτων από σωληνώσεις ή άλλα δίκτυα.

Μετά την καταγραφή των στοιχείων ενός κτηρίου, η «ενεργειακή ανάλυση» των δεδομένων που έχουν συλεχθεί, είναι αυτή που θα υποδείξει την πιο αποδοτική μέθοδο επεμβάσεων.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, μπορεί κάποιος να θεωρήσει, ότι εκτός από εξειδικευμένες επεμβάσεις (π.χ. εγκατάσταση συστήματος θέρμανσης/ ψύξης μέσω γεωθερμίας), οι κύριες συνιστώσες βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης ενός κτηρίου, είναι η προσθήκη ή αντικατάσταση της θερμομόνωσης των εξωτερικών δομικών στοιχείων με ολοκληρωμένα συστήματα θερμικής απομόνωσης όπως το Kelyfoς ή αυτό της Baumit, η αντικατάσταση κουφωμάτων με άλλα θερμοδιακοπτόμενα με υαλοπίνακες low-e και η χρήση συσκευών με βάση λειτουργίας τις ανανεώσιμες πηγές ενεργειας (π.χ. ηλικιακοί θερμοσίφωνες) για την κάλυψη των αναγκών ενός κτηρίου. 

Τέλος στην Κρήτη, συστήματα εξωτερικής σκίασης (κατάλληλης διάταξης) και φυτεμένα δώματα, εκτός από μοντέρνα αρχιτεκτονικά στοιχεία, μπορούν να αποδειχθούν και ιδιαίτερα αποδοτικά, καθώς κατά την μακρά θερινή περίοδο με έντονη ηλιοφάνεια, μπορούν να μειώσουν έως και στο μισό τις ανάγκες μιας κατοικίας σε ψυκτικά φορτία (κλιματισμός).

Μέσω της ορθότροπης ενεργειακής αναβάθμισης του κτηριακού δυναμικού της χώρας τα ποσά της ενέργειας ,που η παραγωγή της βασίζεται σε εξαντλήσιμες πρώτες ύλες, μπορούν να μειωθούν σημαντικά, δεδομένου ότι ο τομέας των κατασκευών αποτελεί μαζί με τη βιομηχανία, τους πιο ενεργοβόρους τομείς της σύγχρονης δραστηριότητας. Ταυτόχρονα, όμως, δεν πρέπει να αγνοούμε, ιδιαίτερα εν μέσω οικονομικής κρίσης, και τα σημαντικά οικονομικά οφέλη για τους ιδιοκτήτες μη αποδοτικών κτηρίων μετά την αναβάθμιση τους, ακόμη και αν δε γίνει με επιδότηση του κράτους («προγραμμα εξοικονομώ κατ’ οίκον»).

*Η ομάδα μηχανικών d – engineering (τηλ. 6972076026) , διαθέτει την τεχνογνωσία, και αναλαμβλανει όλα τα στάδια ενεργειακής επιθεώρησης και αναβάθμισης κατοικιών αλλά και τις διαδικασίες ένταξης σε τρέχοντα προγράμματα επιδότησης.

«Πωλείται το Παρόν», «Ενοικιάζεται το…. μέλλον»

Στην Κύπρο, ένα κράτος που οι ντόπιοι ισχυρίζονται και όχι άδικα σύμφωνα με την ετυμηγορία της ιστορίας, ότι ακολουθεί, με μια καθυστέρηση λίγων ετών, τη χώρα μας στα οικονομικοπολιτικά τεκταινόμενα, μπορεί κανείς να δει, σήμερα, την αρχή του τέλους της «πλαστικής» και φαινομενικής, οικονομικής ευημερίας της χώρας, στις αρχές της δεκαετίας που δύει.

Μετά την κάθοδο από το όρος Τρόοδος, η είσοδος στην πόλη της Λεμεσού, εντυπωσιάζει, με τα υπέρογκα και υψηλής αισθητικής νεόδμητα συγκροτήματα κτιρίων, που οι διαστάσεις τους μπορεί να μην αρμόζουν με την επιπεδότητα της θάλασσας, η χωροθέτηση τους όμως, δηλώνει μια πιο προηγμένη πολεοδομικά χώρα από τη δική μας, αφού σέβονται τουλάχιστον, το κοινόχρηστο του χαρακτήρα της αιγιαλίτιδας ζώνης.

Εκεί, κάπου μέσα στις καλαίσθητες και πανάκριβες προσόψεις των κτιρίων, ξεπροβάλουν τα πρώτα σημάδια μιας σοβαρής μελλοντικής ασθένειας. Κάτι σαν το στίγμα, μουσαμάδες, που έχουν τη δικιά τους ιστορία και γράφουν πάνω «Πωλείται το Παρόν», σα déjà vu, ξυπνάνε αναμνήσεις από το πρόσφατο παρελθόν και «απειλούν».

Στην Ιρλανδία, τη σύγχρονη Νάρνια του Lewis, η οικοδομή αποδείχθηκε η μεγαλύτερη «φούσκα» και κατέρρευσε παρασύροντας μαζί της την πάλαι ποτέ οικονομία- μοντέλο της ευρωπαϊκής ένωσης. Στην Ελλάδα το 2005, 1 στους 4 έλληνες απασχολούνταν σε επαγγέλματα παρεμφερή με την οικοδομή. Σήμερα, 1 στους 4 έλληνες, αν όχι περισσότεροι, είναι άνεργοι.

Τα προϊόντα της οικοδομικής δραστηριότητας αποδεικνύονται τελικά, ίσως μαζί και με κάποια τοπικά εμπορεύσιμα ή καλύτερα εξαγώγιμα αγαθά, το «είδωλο» κάθε σύγχρονης οικονομίας. Αποτελεί, παράγοντα διακίνησης χρήματος (από τα τραπεζικά προϊόντα μέχρι τις «ξένες» επενδύσεις), βελτίωσης της απασχόλησιμότητας (με συνέπειες ορατές και σε άλλους κλάδους τις οικονομίας αλλά και στα ασφαλιστικά ταμεία), αλλά και διασφάλισης κρατικών εσόδων, καθώς εισρέουν έσοδα στα ταμεία του Υπουργείου Οικονομικών από το Φ.Π.Α. των υλικών μέχρι το φόρο στις αμοιβές των μηχανικών.

Η στήριξη της «οικοδομής», δε συνάδει απαραίτητα με την αύξηση του παραγόμενου προϊόντος, αλλά με τον έλεγχο της παραγόμενης ποσότητας. Η συμμετοχή του κράτους στην παραγωγική αυτή διαδικασία, αν και διακριτική, όπως επιτάσσει η «ελευθερία» της αγοράς και όχι όπως έχει επιβάλλει η «ελευθεριότητα» των οικονομικών συμφερόντων, πρέπει να στοχεύει στον εναρμονισμό της προσφοράς με τη ζήτηση.

Οριοθέτηση στον παραγόμενο όγκο με γνώμονα τις οικονομικό -κοινωνικές συνθήκες της εποχής, διασπορά του προϊόντος σε μεγάλο εύρος με σκοπό την αποκέντρωση και την ανάδειξη νέων αναγκών σε δομές και δημιουργία ελκυστικών - οικονομικών κατασκευών, είναι μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στον εξορθολογισμό του τομέα της «προσφοράς» κατασκευαστικού προϊόντος.

Στον τομέα της «ζήτησης», η Ελλάδα με σεβασμό στη διατήρηση του ιδιαίτερου χαρακτηριστικού της υψηλής ιδιοκατοίκησης που τη συνοδεύει, με φοροαπαλλαγές και φορολογικά κίνητρα τόσο σε ιδιώτες (κατάργηση του φόρου μεταβίβασης) όσο και σε κατασκευαστές (μείωση των φορολογικών συντελεστών ανάλογα με κριτήρια, όπως η περιοχή κατασκευής, ο αριθμός των εργατών που απασχολήθηκαν, κ.α.), οφείλει να εξασφαλίσει την βιωσιμότητα της κατασκευής.

Πλέον, εν μέσω παγκόσμιας οικονομικής αστάθειας, η αύξηση των ενδείξεων, «Πωλείται το Παρόν», γραμμένων στην τοπική γλώσσα, θα σημαίνει, ότι «Ενοικιάζεται το μέλλον» της χώρας, στο Δ.Ν.Τ. ή άλλες κερδοσκοπικές (με το μανδύα του σωτήρα, πάντα) χώρες.

εν αναμονή εξελίξεων… προετοιμαστείτε

Τεχνικές βιοκλιματικού σχεδιασμού κτιρίων

Ο τομέας των κτιριακών κατασκευών αποτελεί έναν από τους πιο ενεργοβόρους τομείς της σύγχρονης αναπτυξιακής δραστηριότητας. Μεγάλα ποσά ενέργειας αλλά και φυσικών πόρων καταναλώνονται, τόσο κατά την διαδικασία της κατασκευής ενός κτιρίου όσο και κατά τη λειτουργία του.

Ο βιοκλιματικός σχεδιασμός κτιρίων, ξεπερνώντας τα όρια εφήμερης αρχιτεκτονικής μόδας, έχει σαν στόχο την εξασφάλιση των απαραίτητων εσωκλιματικών συνθηκών (θερμική και οπτική άνεση, ποιότητα αέρα), με την ελάχιστη δυνατή κατανάλωση ενέργειας, αξιοποιώντας τόσο το μικροκλίμα κάθε περιοχής, όσο και τις διαθέσιμες περιβαλλοντικές πηγές (ήλιο, αέρα, έδαφος).

Η βιοκλιματική μηχανική, ως ολοκληρωμένο σύστημα σχεδιασμού και κατασκευής κτιρίων, αναπτύσσεται μέσω τεχνικών θερμικής προστασίας του κελύφους, μέσω παθητικών ηλιακών συστημάτων, με τη χρήση τεχνικών και συστημάτων φυσικού δροσισμού και αερισμού αλλά και ορισμένων τεχνικών ορθολογικής χρήσης ενέργειας ( θερμικές ζώνες, αποθήκευση ενέργειας στα δομικά στοιχεία του κτιρίου).

Η θερμική προστασία του κελύφους, απαραίτητη προϋπόθεση για τη σωστή θερμική συμπεριφορά του κτιρίου, επιτυγχάνεται μέσω της κατάλληλης θερμομόνωσης.

Τα συνήθη θερμομονωτικά υλικά (πολυστερίνη), εμποδίζουν την ανταλλαγή θερμοκρασίας του κτιριακού σκελετού με το περιβάλλον, περιορίζοντας με αυτό τον τρόπο τις θερμικές απώλειες. Η θερμική «απομόνωση» όμως των κτιρίων, επιτυγχάνεται και μέσω του περιορισμού θερμικών απωλειών από τα ανοίγματα. Η χρήση διπλών ή και τριπλών υαλοπινάκων με διάκενα, αλλά και ειδικές κατηγορίες τέτοιων συστημάτων (ανακλαστικοί, απορροφητικοί, έγχρωμοι ή και θερμομονωτικοί υαλοπίνακες) αποβλέπουν προς αυτή την κατεύθυνση. Τέλος, τα φυτεμένα δώματα, η χρήση διπλών κελυφών για τον αερισμό των κτιρίων, η κατάλληλη επιλογή τύπου και θέσης σκιάστρων, αλλά και ειδικά ανακλαστικά επιχρίσματα (σοβάδες), αποτελούν πιο εξειδικευμένες αλλά εξίσου αποτελεσματικές λύσεις, για τη μείωση της αιτούμενης ενέργειας για ψύξη – θέρμανση.

Τα παθητικά ηλιακά συστήματα θέρμανσης, βασική τεχνική της βιοκλιματικής μηχανικής, έχουν ως κύριο στόχο τη συλλογή και αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας, προς θέρμανση του κτιρίου.

Το πιο συνηθισμένο παθητικό ηλιακό σύστημα, (σύστημα άμεσου κέρδους) βασίζεται στην αξιοποίηση των παραθύρων κατάλληλου προσανατολισμού. Υπάρχουν επίσης και παθητικά ηλιακά συστήματα έμμεσου κέρδους (ηλιακοί κήποι, ηλιακοί χώροι-θερμοκήπια, ηλιακά αίθρια) και απομονωμένου κέρδους (ηλιακά πανέλα) με σκοπό τη φυσική θέρμανση των κτιρίων.

Ο νότιος προσανατολισμός ( +/- 30 μοίρες από τον απόλυτο νότο) αποτελεί τη μόνη προϋπόθεση για την καλή λειτουργία, κατά τη χειμερινή περίοδο, όλων των παθητικών ηλιακών συστημάτων, ενώ τους καλοκαιρινούς μήνες, καλό είναι, να συνδυάζονται με συστήματα ηλιοπροστασίας (περσίδες, οριζόντια σκίαστρα) και δυνατότητα αερισμού.

Τέλος, κατά τη θερινή περίοδο, η αξιοποίηση συστημάτων φυσικού δροσισμού – αερισμού, μπορούν να οδηγήσουν στο σημαντικό περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης των κλιματιστικών σωμάτων, αλλά και στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα μέσα στα κτίρια.

Η χρήση φυλλοβόλων δέντρων (σκιάζουν το καλοκαίρι, επιτρέπουν τον ηλιασμό το χειμώνα), οριζόντιων σκιάστρων στη νότια πλευρά και κατακόρυφων - ανοιγόμενων στην ανατολική και δυτική πλευρά ενός κτιρίου, μπορούν να περιορίσουν τη διείσδυση του ήλιου στο εσωτερικό των κτιρίων τους θερινούς μήνες. Ταυτόχρονα η επίτευξη συνεχούς ροής αέρα εντός των κτιρίων, οδηγεί στην απομάκρυνση της θερμότητας από το εσωτερικό τους αλλά και από τα δομικά στοιχεία προς το εξωτερικό περιβάλλον. Η επίτευξη της ζητούμενης ροής αέρα είναι εφικτή είτε μέσω οριζόντιας (διαμπερή ανοίγματα) είτε μέσω κατακόρυφης κίνησης (καμινάδες αερισμού). Οι παραπάνω μέθοδοι, συνδυασμένες με συστήματα υπεδάφιων αγωγών ανταλλαγής θερμότητας, λιμνών δροσισμού σε στέγες ή περιμετρικά των κτιρίων αλλά και υβριδικά συστήματα δροσισμού, μπορούν να οδηγήσουν σε εντυπωσιακά επίπεδα εξοικονόμησης ενέργειας.

Η βιοκλιματική μηχανική, μέσω των τεχνικών που χρησιμοποίει, αποτελεί την πιο ορθολογική αντιμετώπιση της δυναμικής σχέσης κτίριο – περιβάλλον – άτομο οδηγεί σε αποδοτικότερα ενεργειακά κτίρια, σε περιβαλλοντική αναβάθμιση και βελτίωση της υγιεινής του κλειστού περιβάλλοντος. Η εφαρμογή των τεχνικών της βιοκλιματικής μηχανικής αποτελεί το βασικό παράγοντα για την επίτευξη της αειφορίας στη δόμηση και συνεπώς υποχρέωση απέναντι στις επόμενες γενιές.

Ανάδειξη διατηρητέων κτιρίων

Η αρχιτεκτονική μας κληρονομιά, αποτελεί την πιο εντυπωσιακή ψηφίδα στο μωσαϊκό της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ο δομικός πλούτος (ή ακόμη και η δομική πενία) ,εξέχουσας σημασίας κληροδότημα, αποτελεί το συνδετικό κρίκο του παρόντος με το παρελθόν και συνάμα μια ανεκτίμητη μαρτυρία των οικονομικοπολιτικών συνθηκών παρελθόντων χρόνων.

Μεμονωμένα διατηρητέα κτίρια, οικιστικά σύνολα και παραδοσιακοί οικισμοί, εξαιρετικής ιστορικής, αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής αξίας, αποτελούν το απόθεμα της νεότερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Τα διατηρητέα κτίρια αλλά και αυτά που θα έπρεπε να λογίζονται ως τέτοια, βρίσκονται, δυστυχώς, σε κατάσταση εγκατάλειψης λόγω της αδιαφορίας για το μέλλον τους. Θύματα της αντιπαροχής, κυρίως, αλλά και της ανάγκης για ταχεία και ογκώδη ανοικοδόμηση, τα παραδοσιακά κτίρια, κινδυνεύουν να χαθούν ολοσχερώς, θέτοντας σε κίνδυνο την ιστορική συνέχεια της πόλης, αλλά και δημιουργώντας ένα απρόσωπο και ανώνυμο δομικό περιβάλλον.

Είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαίο, να δοθούν από την πολιτεία κίνητρα στους ιδιοκτήτες διατηρητέων κτιρίων, προκειμένου να τα αναδείξουν, διασφαλίζοντας με αυτό τον τρόπo τη χρονική συνέχεια του αρχιτεκτονικού πολιτισμού κάθε τόπου.

Οικονομικά και φορολογικά κίνητρα, όπως η συμμετοχή του κράτους μέσω επιχορηγήσεων ή και έγκρισης χαμηλότοκων δανείων προς τους ιδιοκτήτες διατηρητέων κτιρίων, με σκοπό την κάλυψη των εξόδων αποκατάστασης, σε συνδυασμό με φοροαπαλλαγές για τη μεταβίβαση ή τη διατήρηση τέτοιων κτισμάτων, θα συνέβαλαν σημαντικά στην ανάδειξη των διατηρητέων κτιρίων. Ταυτόχρονα, η διαφύλαξη των αναπτυξιακών δικαιωμάτων μιας διατηρητέας δομής (μέσω του συντελεστή δόμησης) πρέπει να εξασφαλίζεται, είτε μέσω της μεταφοράς του δικαιώματος σε άλλη έκταση, είτε μέσω της αποζημίωσης για την εγκατάλειψη τους (πολεοδομική συνιστώσα των κινήτρων).

Παράλληλα όμως, προκειμένου την αρτιότερη ανάδειξη των διατηρητέων κτιρίων, θα ήταν χρήσιμη η θέσπιση και τήρηση ορισμένων κατασκευαστικών οδηγιών.

Οι νέες προσθήκες (κατά το δυνατόν αναστρέψιμες) πρέπει να σέβονται το παραδοσιακό πλαίσιο του κτιρίου, την ισορροπία της σύνθεσής του, τις σχέσεις του με τον περιβάλλοντα χώρο και ταυτόχρονα πρέπει να διαχωρίζονται από τα αυθεντικά μέρη του, φέροντας τη σφραγίδα της εποχής τους.

Όλες οι επεμβάσεις καλό είναι να έχουν ολοκληρωτικό χαρακτήρα. Η συντήρηση ενός κτιρίου συνεπάγεται τη συντήρηση όλων των στοιχείων του (αρχιτεκτονικών λεπτομερειών, υλικών κατασκευής) προκειμένου να μην αλλοιώνονται οι σχέσεις των όγκων, της μορφής, των υλικών και των χρωμάτων του. Είναι, μάλιστα προτιμότερο, όταν είναι εφικτό, η αποκατάσταση να γίνεται με τη χρήση παραδοσιακών υλικών και μεθόδων κατασκευής.

Τα διατηρητέα κτίρια είναι «κοινό αγαθό» και ξεφεύγουν από τα στενά πλαίσια της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ανάδειξη τους είναι υποχρέωση της κοινωνίας, προκειμένου να κληροδοτήσει στις επόμενες γενιές, το δομικό πλούτο του παρελθόντος και να διατηρήσει στοιχεία του δομικού πολιτισμού.